Dobór próby w Europejskim Sondażu Społecznym

Próba do polskiej edycji badania Europejski Sondaż Społeczny ma charakter losowy i jest realizowana do wyczerpania. Populacja, z której losowana jest próba obejmuje osoby w wieku 15 lat lub więcej mieszkające w Polsce. Ze względu na epidemię koronawirusa, badanie w 10. edycji jest realizowane za pomocą ankiety internetowej i pocztowej. W rezultacie założenia doboru próby różniły się od tych, jakie stosowano w edycjach wcześniejszych. Poniżej opisane zostały najważniejsze aspekty doboru próby w obecnej, 10. edycji ESS. W dalszej części przedstawiona została charakterystyka doboru próby w ESS 9. Zasady doboru próby w edycjach 1-8 były zbliżone do tych, jakie zastosowano w edycji dziewiątej.

DOBÓR PRÓBY W 10. EDYCJI ESS W POLSCE

Aby osiągnąć odpowiednio wysoką liczbę zrealizowanych wywiadów, do badania wylosowano 5728 osób. Próbę wylosował Centralny Ośrodek Informatyki z operatu PESEL. Specyfiką doboru próby do 10. edycji badania Europejski Sondaż Społeczny jest podział populacji ludności Polski na dwie części, w ramach których losowanie przebiegało według odmiennych schematów. Pierwsza część objęła populację osób mieszkających w miastach, zaś druga osoby mieszkające na terenach wiejskich. Poniżej omawiamy schemat doboru próby w obydwu podzbiorowościach.

DOBÓR PRÓBY W MIASTACH

Liczba osób w wieku 15 lub więcej lat mieszkających w miastach wynosi 19 548 827. Stanowią one 60,36% ogółu populacji ludności Polski 15+. Próba w tej części miała charakter warstwowy. Oznacza to, że w pierwszej kolejności mieszkańcy miast zostali podzieleni na 144 warstwy.

  • W ramach największych miast - powyżej 50 tysięcy mieszkańców - wyróżniono 112 warstw. Stanowiły je poszczególne miasta, a w przypadku Warszawy, Poznania, Wrocławia i Łodzi - dzielnice tych miast.
  • W ramach miast mniejszych - liczących poniżej 50 tysięcy mieszkańców - warstwy wyróżniono ze względu na (i) wielkość miasta (miasto do 20 tys. oraz miasto 20-50 tys. mieszkańców) oraz (ii) województwo. Łącznie wyróżniono 32 warstwy.
  • W każdej z warstw osobno określono liczbę osób, które zostaną wylosowane. Liczby te ustalono proporcjonalnie do udziału ludności w wieku 15 lub więcej lat w danym mieście do ogółu populacji w tym wieku (opieraliśmy się na danych GUS, opisujących stan z 31 grudnia 2020 roku). Osoby w poszczególnych warstwach losowane były w sposób prosty, bezzwrotny. Oznacza, to, że każda osoba w danej warstwie miała takie samo prawdopodobieństwo wylosowania. Informacje o liczebności próby w poszczególnych miastach można zaleźć pod następującym linkiem:

    Liczebności osób w populacji w wieku 15 + i wielkość próby w warstwach wyróżnionych dla mieszkańców miast w ESS 10

    DOBÓR PRÓBY NA WSI

    Liczba osób w wieku 15 lub więcej lat mieszkających na wsi wynosi 12 837 852. Stanowią one 39,64% ogółu populacji ludności Polski 15+. W przypadku mieszkańców wsi zastosowano odmienny schemat losowania próby, a mianowicie dwustopniowy losowy dobór warstwowy. Ze względów organizacyjnych, w pierwszej fazie losowano nie pojedyncze osoby, lecz wsie, z których następnie losowano wiązki 4-osobowe.

    Dobór miejscowości miał charakter doboru warstwowego, przy czym wyróżniono 16 warstw - stanowili je mieszkańcy wsi w poszczególnych województwach. W obrębie każdej warstwy poszczególne wsie zostały dobrane metodą losowania ze zwracaniem, przy czym prawdopodobieństwa losowania poszczególnych miejscowości były proporcjonalne do ich wielkości (tj. proporcjonalnie do liczby mieszkańców w wieku 15 lat lub więcej). W kolejnym etapie w ramach każdej z wylosowanych wsi losowana była wiązka 4-osobowa tj. losowano 4 osoby w sposób prosty, bezzwrotny. Informacje o liczebności próby w warstwach można zaleźć pod następującym linkiem:

    Liczebności osób w populacji w wieku 15 + i wielkość próby w warstwach wyróżnionych dla mieszkańców wsi w ESS 10

    DOBÓR PRÓBY W 9. EDYCJI ESS W POLSCE

    Zgodnie z założeniami ESS 9 liczebność próby losowanej została wyznaczona w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej 1706 zrealizowane wywiady, co gwarantuje osiągnięcie tzw. efektywnej wielkości próby na poziomie przynajmniej 1500 osób (tj, przy pewnych założeniach próba 1706 osób pozwala estymować parametry z dokładnością porównywalną do tej, jaką by uzyskano przy próbie prostej, bezzwrotnej o liczebności 1500 osób losowanej bezpośrednio z całej populacji). Oszacowując liczebność próby założono, że poziom realizacji (response rate) - tj. stosunek liczby wywiadów zakończonych sukcesem do liczby wylosowanych osób, które należą do badanej populacji - wyniesie w przybliżeniu 70%. Dodatkowo uwzględniono, że operat PESEL obejmuje osoby, które nie wchodzą w zakres badanej populacji (tzw. kategorii ineligibles, m. in. osoby mieszkające w momencie badania za granicą, osoby zmarłe pomiędzy momentem losowania próby a rozpoczęciem badania). Na podstawie dostępnych źródeł i poprzednich edycji ESS ich odsetek został oszacowany na 9,1%. Z tych względów liczebność losowanej próby została ustalona na 2700 osób. Próba do badania została dobrana z operatu PESEL prowadzonego przez Ministerstwo Cyfryzacji.

    W 9. edycji Europejskiego Sondażu Społecznego populację ludności Polski podzielono na dwie części, w ramach których losowanie przebiegało według odmiennych schematów. Pierwsza część objęła osoby mieszkające w miastach o wielkości ponad 50 tys. mieszkańców, zaś druga osoby mieszkające w pozostałych miejscowościach (miasta poniżej 50 tys. mieszkańców oraz wsie). Poniżej omawiamy schemat doboru próby w obydwu podzbiorowościach.

    DOBÓR PRÓBY W MIASTACH POWYŻEJ 50 TYS. MIESZKAŃCÓW

    Wielkość populacji ludności w wieku 15 lub więcej lat mieszkającej w miastach ponad 50 tys. mieszkańców wynosi 11 885 332 osób. Kategoria ta obejmuje 84 miasta, w sumie ludność tych miast stanowi 36,45% ogółu populacji ludności Polski 15+. Próba w tej części populacji została dobrana jako próba prosta losowana bezzwrotnie w każdym mieście osobno. Mówiąc inaczej, zastosowano dobór warstwowy, przy czym każde miasto stanowiło odrębną warstwę. Osoby losowane były bezpośrednio spośród wszystkich mieszkańców danego miasta, z pominięciem fazy wiązkowania. Schemat prostej próby losowej zastosowano z tego względu, że jest on bardziej efektywny niż wiązkowanie.

    W każdym z 84 miast liczących ponad 50 tys. mieszkańców osobno określono liczbę osób, które zostaną wylosowane. Liczby te ustalono jako proporcjonalne do udziału ludności w wieku 15 lub więcej lat w danym mieście do ogółu populacji w tym wieku (opieraliśmy się na danych GUS, opisujących stan z 31 grudnia 2017 roku). Informacje o liczebności próby w poszczególnych miastach można zaleźć pod następującym linkiem.

    Liczebności osób w populacji w wieku 15 + i wielkość próby dla miast liczących co najmniej 50 tys. mieszkańców w ESS 9

    DOBÓR PRÓBY W MIASTACH PONIŻEJ 50 TYS. MIESZKAŃCÓW ORAZ NA WSI

    W przypadku pozostałej części populacji - obejmującej miasta o liczebności populacji poniżej 50 tys. mieszkańców oraz ludność zamieszkałą na wsi (łącznie 20 724 007 osób, tj. 63,55% ogółu populacji ludności Polski w wieku 15 lat lub więcej) - zastosowano odmienny schemat losowania próby, a mianowicie dwustopniowy losowy dobór warstwowy. W przypadku rozważanej klasy miejscowości w pierwszej fazie losowano nie pojedyncze osoby, lecz miejscowości, z których następnie losowano wiązki 4-osobowe.

    Dobór miejscowości miał charakter doboru warstwowego, przy czym warstwy wyróżniono ze względu na (i) kategorię wielkości miejscowości (wieś, miasto do 10 tys. mieszkańców, miasto 10-20 tys. mieszkańców, miasto 20-50 tys. mieszkańców) oraz (ii) województwo. Łącznie wyróżniono więc 64 warstwy. W obrębie każdej warstwy miejscowości zostały dobrane metodą losowania ze zwracaniem, przy czym prawdopodobieństwa losowania poszczególnych miejscowości przyjęto jako proporcjonalne do ich wielkości (tj. proporcjonalnie do liczby mieszkańców w wieku 15 lat lub więcej). W kolejnym etapie w ramach każdej z wylosowanych miejscowości (miasta lub wsi) losowana była wiązka 4-osobowa tj. losowano 4 osoby w sposób prosty, bezzwrotny. Informacje o liczebności próby w warstwach można zaleźć pod następującym linkiem:

    Liczebności osób w populacji w wieku 15 + i wielkość próby w warstwach wyróżnionych dla miast poniżej 50. tys. mieszkańców i wsi w ESS 9

    Print Friendly, PDF & Email

    IFiS PAN